Akcja "Sprzątamy Mazury" 2004 została zorganizowana i przeprowadzona przez Fundację SZANSA. W bieżącym roku odbyła się druga edycja tego przedsięwzięcia, które przygotowaliśmy w ramach szerszej kampanii społeczno-edukacyjnej: DBAJ O ŚWIAT. Przesłanie wielu różnorakich działań zostało zawarte w towarzyszącym nam prostym haśle: "Nie śmieć człowieku, bądź w porządku".

Ubiegłoroczne doświadczenia zaowocowały skupieniem tegorocznych posunięć na kilku aspektach funkcjonowania akcji. Jej główne cele pozostały niezmienione. Wzbogaciliśmy je jednak o istotny element: "edukację recyklingową".

Cele Akcji "Sprzątamy Mazury" . Uświadomienie młodemu pokoleniu Polaków poprzez zabawę, edukację i pracę, że otaczająca nas przyroda (tak Mazur jak i innych regionów naszego kraju) ulega nieustannej degradacji na skutek bezmyślnego jej traktowania i niezrozumienia zasad rządzących zrównoważonym rozwojem, a jej wytrzymałość ekologiczna jest ograniczona, . Uzmysłowienie szerokiemu gremium turystów sposobu korzystania z oferowanych przez Mazury dóbr, tak by pozostawić je w nieskazitelnym stanie, . Przekonanie mieszkańców i bywalców mazurskich jezior do zmiany mentalności i przeciwstawienia się dalszemu zaśmiecaniu środowiska naturalnego, . Przekonanie lokalnych władz samorządowych do konieczności wdrażania gminnych programów selektywnej zbiórki odpadów, . Edukacja społeczności lokalnych i turystów w zakresie konieczności segregowania odpadów; umożliwienie segregowania poprzez postawienie stojaków, pojemników czy kontenerów na selektywną zbiórkę, których zebrana zawartość zostanie poddana recyklingowi, . Włączenie do działań akcji władz lokalnych, instytucji, organizatorów wypoczynku i innych organizacji pozarządowych. Przeprowadzone działania I. Program "Leon Czyściciel" Realizując projekt "Leon Czyściciel" stworzyliśmy młodzieży możliwość uczestnictwa w edukacji ekologicznej w zakresie: 1. Nabycia umiejętności pracy na rzecz ochrony środowiska, 2. Udziału w zajęciach w ramach leśnych ścieżek dydaktycznych (zapoznanie z florą, fauną, miejscowymi pomnikami przyrody), 3. Umiejętności dostrzegania i rozwiązywania na małą skalę problemów związanych z czystością własnego otoczenia, 4. Zrozumienia, że wkład własnej pracy może być znaczącą częścią działań zakrojonych na większą skalę, 5. Uzmysłowienia konieczności poniesienia trudu fizycznej pracy włożonej w sprzątanie, 6. Zyskania umiejętności promowania idei akcji: poprzez np. nakłanianie do współpracy z akcją (w organizowanych zbiórkach śmieci) napotykanych na szlaku turystów, dzieci i młodzież spędzających wakacje na Mazurach.

Warsztat Ekologiczny - spływ kajakowy Termin: 4 - 11 lipca 2004 r. Forma: spływ kajakowy Trasa: Szlak Krutyni od Sorkwit do J.Bełdany Sprzęt: 5 kajaków i 1 canoe zapewniane przez fundację "Szansa". Uczestnicy: 11 osób w wieku, co najmniej 14 lat. Charakterystyka: Uczestnicy warsztatu brali udział w bezpośrednich akcjach porządkowych oraz zajęciach z zakresu edukacji ekologicznej. Celem warsztatu było zapoznanie młodzieży z przyrodniczymi walorami rzeki Krutyni oraz zasadami zrównoważonego rozwoju. Umiejętności i wiedza zdobyte podczas warsztatu pomogą zwiększyć świadomość ekologiczną jego uczestników. Uczestnicy podzieleni byli na dwa zastępy współzawodniczące ze sobą na zajęciach teoretycznych i praktycznych gdyż element rywalizacji podnosi atrakcyjność prowadzonych zadań.

Rejs Żeglarski Termin: 13 - 29 sierpnia 2004 r. Forma: rejs żeglarski Trasa: Wielkie Jeziora Mazurskie Sprzęt: 5 jachtów żaglowych. Uczestnicy: 20 osób w wieku, co najmniej 14 lat. Opiekę sprawowali komendant i dwie osoby kadry. Charakterystyka: Uczestnicy rejsu wzięli udział w akcji "Sprzątamy Mazury" poprzez udział w bezpośrednich akcjach porządkowych, popularyzacji Akcji na imprezach i regatach oraz w zajęciach z zakresu edukacji ekologicznej. Celem rejsu jest wzmocnienie proekologicznych zachowań obowiązujących podczas uprawiania żeglarstwa. Podczas rejsu uczestnicy odbyli kursu i zdali egzamin na patent żeglarski. Uczestnicy zdobywali harcerskie sprawności o tematyce przyrodniczej i żeglarskiej oraz Znak Służby Przyrodzie. Uczestnicy podzieleni zostali na trzy załogi współzawodniczące ze sobą na zajęciach teoretycznych i praktycznych.

Każdy z uczestników obozów akcji za okazaną pomoc otrzymał w nagrodę za pomoc w zachowaniu czystości Mazur drobne upominki ufundowane przez Darczyńców Fundacji SZANSA.

II. Program: "Darmowe worki na śmieci w Mazurskich portach" Organizatorzy akcji przekazali bezpłatnie worki na śmieci do mazurskich portów i stanic wodnych. Na potrzeby tegorocznej kampanii przygotowaliśmy ich 300 tys. sztuk. Wszystkie worki zostały zakupione przez Sponsorów: Lasy Państwowe (w akcji wzięły udział 2 Regionalne Dyrekcje Lasów Państwowych: Białostocka i Olsztyńska), OILER Organizacja Odzysku S.A., Polski System Recyklingu Organizacja Odzysku S.A., Reba Organizacja Odzysku S.A. Folia LDPE recykling, z której zrobiono worki na akcję Sprzątamy Mazury, w 100 % wykonana jest z odpadów foliowych. Dzięki temu nie wprowadziliśmy do obiegu w środowisku artykułów pierwotnych, a wykorzystaliśmy surowce wtórne. Możliwe, że nie pachniały nazbyt urokliwie - okazały się jednak przydatne i nie obciążyły dodatkowo środowiska. Transport odpadów na jachtach nie jest prosty, dlatego dla ułatwienia zbiórki odpadów i spełnienia idei akcji "Sprzątamy Mazury" ten wybór wydał się nam najtrafniejszy. Każdy turysta otrzymał nieodpłatnie worki w portach oznaczonych naszym znakiem. Worki te zostały przekazane przez właścicieli portów turystom spędzającym tu wakacje. Z uwagi na fakt, iż Fundacja nie chce przyczyniać się swymi działaniami do zaśmiecania i dodatkowego obciążania środowiska, nasze worki na śmieci stały się także nośnikiem informacji. Nadruk na workach zawierał: - hasłowo opisaną propozycję wzięcia udziału w akcji "Sprzątamy Mazury", - kontakt z organizatorami akcji, - szkicową mapę Wielkich Jezior Mazurskich, - informację o portach, w których rozdawane były worki w ramach akcji, - schemat usytuowania gminnych kontenerów na odpady zmieszane, - numery telefonu alarmowego i do Mazurskiego WOPR, - numery telefonów do biur Informacji Turystycznej w regionie, - listę ciekawych imprez letnich na Mazurach, - informacje o patronach medialnych, sponsorach i współpracownikach Fundacji SZANSA.

III. Program: "Akcja Szalupowa - Eko patrol" Wspólnie z Organizacją Odzysku OILER, PKN Orlen, NOKIA Poland, Magazynem Sportów Wodnych "Żagle", CII Group i Fundacją Recal przeprowadziliśmy projekt "Akcja Szalupowa". Dzięki naszym staraniom udało się pozyskać fundusze na zakup łodzi z silnikami i usprzętowieniem oraz opłacenie załóg zajmujących się patrolowaniem brzegów jezior. Mogliśmy docierać do najbardziej niedostępnych miejsc. Łodzie te zostały przekazane współpracującym z nami gminom. Akcja odbywała się na terenach gmin: - Giżycko, - Mikołajki, - Ryn, - Węgorzewo. - Załogi łodzi to rodzaj EKO-Patrolu, którego zadaniem było: 1. Rozmieszczenie stojaków na śmieci i na selektywna zbiórkę w miejscach dzikiego biwakowania turystów. 2. Podział stojaków na przeznaczone na zbiórkę surowców wtórnych i na odpady komunalne oraz ich oznakowanie za pomocą dostarczonych przez Fundację tabliczek i plakatów. 3. Wyposażenie stojaków w worki na śmieci i segregowane odpady: szkło białe, kolorowe, tworzywa, puszki aluminiowe (specjalnie dla naszej akcji ufundowane przez Organizację Odzysku REKOPOL i Fundacje Recal). 4. Codzienne opróżnianie stojaków. 5. Transport zebranych śmieci i odpadów do kontenerów: surowce wtórne trafiły do czterech zamykanych kontenerów i po akcji odebrane przez ZGOK w Olsztynie, śmieci trafiły do gminnych kontenerów, których listę otrzymaliśmy w urzędach samorządowych. 6. Opróżnianiem stojaków oraz ich wywiezieniem zajmowały się załogi szalup. Jednostki te były odpowiedzialne nie tylko za sprzątanie trudno dostępnych z lądu miejs, ale również za prowadzenie działań edukacyjnych: rozdawanie worków na śmieci mijanym jachtom i łodziom, informowanie o akcji, rozdawanie mapek z oznakowanymi kontenerami na śmieci i punktami selektywnej zbiórki surowców.

Stała obserwacja trudno dostępnych miejsc pozwoliła nam skutecznie monitorować stan czystości brzegów i błyskawicznie rozpoznawać zagrożenia (skażenie wody, gleby itp.). Powiadomione przez nas odpowiednie służby zajmujące się ich likwidacją mogły dzięki temu usunąć zagrożenie w możliwie krótkim czasie. W trakcie tegorocznej akcji "Sprzątamy Mazury" odbyło się 6 pełnych tygodni kalendarzowych sprzątania brzegów jezior przez załogi łodzi w Giżycku, Rynie, Mikołajkach, Węgorzewie (niewielki poślizg spowodowany został przez opóźnienia w dostarczeniu przez sponsorów sprzętu umożliwiającego rozpoczęcie Akcji Szalupowej: silniki, łodzie).

Z przekazanych nam raportów wynika, że w czasie działań uprzątnięto: - Giżycko: 20 m3 śmieci tygodniowo = 120 m3 w czasie akcji, - Mikołajki: 15 m3 śmieci tygodniowo = 90 m3 w czasie akcji, - Ryn: 20 m3 śmieci tygodniowo = 120 m3 w czasie akcji, - Węgorzewo: 10 m3 śmieci tygodniowo = 60 m3 w czasie akcji.

Po zsumowaniu okazuje się, że podczas Akcji Szalupowej udało się oczyścić brzegi jezior z około 390 m3 śmieci, co po przeliczeniu na standardowe kontenery na odpady zmieszane (KP7 mieszczące 7m3) daje liczbę ok. 56 kontenerów śmieci.

III. Edukacja na temat selektywnej zbiórki odpadów.

1. W ramach Akcji Szalupowej, w miejscach gdzie na polach biwakowych, na polanach i nad brzegami jezior ustawialiśmy stojaki na śmieci, stanęły również stojaki przeznaczone na selektywną zbiórkę surowców wtórnych, a na nich worki przeznaczone na: szkło białe, szkło kolorowe i pozostałe opakowania. 2. Stojaki na segregowane opakowania i szkło zostały oznaczone specjalnymi tabliczkami. 3. Surowce wtórne spakowane w worki trafiały do 4 specjalnych kontenerów podstawionych przez ZGOK z Olsztyna. 4. W 20 portach podstawiliśmy we współpracy z hutą szkła Owens - Illinois i Forum Opakowań Szklanych specjalne pojemniki (typu "dzwon") na szkło białe i kolorowe. Pozostaną one na Mazurach do końca sezonu żeglarskiego. 5. Wydaliśmy mapkę (rozdawaną w portach, sklepach żeglarskich i restauracjach podczas akcji), na której zaznaczone zostały brzegi jezior objętych działaniami Akcji Szalupowej i gdzie można było pozbyć się posegregowanych odpadów z jachtów. Mapka ta zawierała również lokalizacje gminnych kontenerów przeznaczonych dla turystów oraz pojemników na szkło podstawionych w portach. 6. W portach i marinach biorących udział w akcji ustawione zostały pojemniki na baterie. One również zostają do końca sezonu żeglarskiego.

Mazurskie "śmieci" w sezonie wakacyjnym to śmieci bogate - głównie opakowania. Czas najwyższy zająć się nimi i to nie tylko poprzez wysiłek lokalnych i ogólnopolskich organizacji pozarządowych przygotowujących kolejne akcje sprzątania.

IV. Eko Maraton LEON CUP 2004. Idea Ekologicznego Maratonu zrodziła się w czasie trwania zorganizowanej przez Fundację SZANSA dwumiesięcznej akcji "Sprzątamy Mazury" 2003. Zadaniem statutowym Fundacji SZANSA jest edukacja młodzieży, szczególnie w zakresie dbałości o stan środowiska naturalnego. LEON CUP to połączenie sportowej rywalizacji z ideowym przesłaniem. Zamiarem naszym było nakłonienie poprzez zabawę uczestników i widzów maratonu, do aktywnego działania dla dobra środowiska.

Obsadę łodzi wiosłowych biorących udział w maratonie stanowili ochotnicy. Wyruszyli na szlak, by sprawdzić własne możliwości i pomóc Fundacji Szansa w zachęcaniu turystów i mieszkańców Mazur do zachowania Krainy Wielkich Jezior w czystości. Cztery załogi startowały w barwach czterech najbliższych współpracowników i Darczyńców Fundacji Szansa: - Radio Olsztyn - Radio 94FM - NOKIA Poland - Organizacji Odzysku OILER. Z uwagi na wsparcie naszych działań przez operatora sieci PLUS GSM oraz bliską współpracę z Mazurskim WOPR, na koszulce każdego uczestnika i na żaglu każdej łodzi znajdował się numer ratunkowy nad wodą Plus GSM. Oficjalne rozpoczęcie maratonu odbyło się 24 lipca w Węgorzewie. Start załóg 25 lipca rano z węgorzewskiego portu. IMPREZY TOWARZYSZĄCE 24 lipca dzięki pomocy Władz Węgorzewa od godziny 18.00 bawiliśmy się na koncercie "Wodnego Patrolu". 25 lipca w niedzielny poranek o godzinie 10.00 zebraliśmy się obok Zamku w Węgorzewie, by przy akompaniamencie Orkiestry Dętej przejść do portu promenadą nad Węgorapą i o 11 rozpocząć wyścig. Towarzyszyły nam dzieci i młodzież spędzające tu wakacje. Wspólnie przemaszerowaliśmy przez miasto niosąc transparenty przypominające o konieczności zachowania czystych Mazur. 28 lipca w Rynie od 17.00 mnóstwo atrakcji: Wielki Piknik Rycerski: pokazy strojów, walk i obrzędów. Po nich część najważniejsza - przekazanie władzom miasta szalupy akcji "Sprzątamy Mazury" i nadanie jej imienia przez Burmistrza Rynu. 29 lipca w Piszu zmiana nastroju. W porcie Camp Pisz od 10.00 odbywały się III Otwarte Mistrzostwach Polski w Budowlach Piaskowych, regaty kajakowe i turniej piłki siatkowej. Finisz Eko Maratonu zamknął konkurs piosenki szuwarowo-bagiennej. 31 lipca w Mikołajkach: wielki finał LEON CUP i EKOŁAJKI. Podczas imprezy rynku w Mikołajkach każdy znalazł coś dla siebie. W czasie wielu konkursów i zabaw dla dzieci poznawaliśmy wartość surowców wtórnych zbierając: szkło, baterie, makulaturę, tworzywa, alu-puszki. Wieczorem wręczyliśmy nagrody zwycięskiej załodze Eko Maratonu w amfiteatrze nad jeziorem.

................................

W tegorocznych działaniach wzięła również udział w ramach prowadzonej "akcji letniej" Chorągiew Marmińsko-Mazurska ZHP. Zgodnie z programem ponad 2,5 tys. młodych ludzi poznawało bliżej zagrożenia środowiska poprzez jego zaśmiecanie i niewłaściwe postępowania z odpadami. W czasie zorganizowanych bezpośrednio przez Fundacje SZANSA dużych akcji sprzątania, udało się zebrać przeszło 22 m3 śmieci (3 duże kontenery), a uczestniczyło w nich prawie 550 osób. Do akcji włączyli się również organizatorzy wypoczynku, rejsów żeglarskich czy spływów kajakowych. Każda z 200 osób biorących udział w spływach Krutynią w ramach wypoczynku z firmą Kajaki.pl, miała możliwość choć raz uczestniczyć w akcji poprzez sprzątanie szlaku tej pięknej rzeki. Stowarzyszenie "Szlak Krutynia" zatrudniło nawet osoby, których zadaniem było utrzymanie czystości rzeki na odcinku między Jeziorem Mokrym i Iznotą. Rejsy prowadzone przez ośrodek "Róża Wiatrów" czy Stowarzyszenie "Klub na Fali" także pomagały nam w tym roku sprzątać Mazury.

Tegoroczna Akcja "Sprzątamy Mazury" miała głównie spełniać zadania EDUKACYJNE. I nie chodzi wyłącznie o młodzież, z którą spotykaliśmy się w czasie zajęć na temat recyklingu. Nie chodzi tylko o tych, którym próbowaliśmy uzmysłowić jak niewiele potrzeba by zniszczyć piękno otaczającej nas przyrody i jak wiele trzeba by po zniszczeniach przywrócić urok miejscom, które sami doprowadziliśmy do destrukcji.

Chodzi również o urzędników i samorządowców, którzy często szukają drogi rozwiązania problemu odpadów, lecz nie potrafią znaleźć właściwego rozwiązania, często ze względu na niechęć w podejmowaniu trudnych decyzji. Zapoznaniu z tym tematem przedstawicieli lokalnych samorządów służyło zorganizowane przez Fundację SZANSA przed akcją "Sprzątamy Mazury" seminarium: "Problem odpadów w środowisku Wielkich Jezior Mazurskich, w kontekście obowiązującego ustawodawstwa, w czasie procesu akcesyjnego Polski do UE", którego gośćmi byli przedstawiciele NFOŚiGW oraz reprezentanci największych organizacji odzysku w Polsce.

Chodzi także o edukację społeczeństwa, które wciąż w niewystarczającym stopniu zdaje sobie sprawę z zagrożeń wynikających z ogromnej ilości produkowanych śmieci i niewłaściwą nimi gospodarką. Przypadki wielokrotnego palenia śmieci w ogniskach na biwakach, wywożenie śmieci do lasów, wrzucanie zużytych akumulatorów do mazurskich kanałów i jezior świadczą o tym, że ciągle jeszcze nie wiemy, jaką "bombę" szykujemy naszym dzieciom traktując lasy czy wodę jak darmowe wysypiska śmieci. Ciągle jeszcze widać nie udało się zmotywować odpowiednio ludzi, by wychodząc z kubłem z domu nie wrzucali wszystkich odpadów do kontenera na śmieci. By wcześniej wykazali minimum dobrej woli i oddzielili tworzywa, puszki, szkło czy papier i potraktowali je jako surowiec, z którego można ponownie skorzystać zamiast zapełniać nim i tak już przepełnione w Polsce gminne składowiska odpadów.

Fundacja SZANSA
ul. Wasiutyńskiego 15
00-707 Warszawa
tel. 0-22 651 04 13
http://www.fundacjaszansa.org.pl
http://www.sprzatamy-mazury.pl