14-latek użył fałszywego mObywatela, by kupić energetyki. Sprawa trafi do sądu

Dokument pokazany na telefonie miał przekonać sprzedawców, że jego właściciel może legalnie kupować napoje energetyczne. W rzeczywistości posługiwał się nim 14-latek z powiatu iławskiego. Nastolatek przyznał policjantom, że korzystał z rozwiązania podszywającego się pod mObywatela, aby ominąć ograniczenie wiekowe.

Napojów energetycznych nie wolno sprzedawać osobom, które nie ukończyły 18 lat. Wyświetlenie danych sugerujących pełnoletność nie oznacza jednak, że sprzedawca ma do czynienia z prawdziwym dokumentem. Sprawa z powiatu iławskiego pokazuje, dlaczego przy sprawdzaniu wieku znaczenie ma również sposób potwierdzenia autentyczności okazanego dokumentu.

Zgłoszenie doprowadziło policjantów do 14-latka

Policja otrzymała w niedzielę informację o młodym mężczyźnie, który mógł przedstawiać dokument zawierający zmienione dane. Funkcjonariusze z komendy w Iławie ustalili, że chodzi o czternastoletniego mieszkańca powiatu.

Z ich ustaleń wynika, że chłopiec wykorzystał znaleziony w internecie spreparowany ekran. Zmienił umieszczone na nim informacje i dodał przerobioną fotografię. Całość miała przypominać mobilny dokument tożsamości. Nastolatek wyjaśnił, że używał nieoficjalnego odpowiednika mObywatela z myślą o zakupie energetyków.

Przekazane informacje nie rozstrzygają, czy dzięki tej metodzie rzeczywiście kupił napoje. Potwierdzają natomiast cel przygotowania fałszywego ekranu: miał on sugerować uprawnienie do zakupu produktu objętego zakazem sprzedaży niepełnoletnim.

Podobny wygląd aplikacji nie oznacza ważnego dokumentu

Nazwy „mFake”, „Fake mObywatel” czy „lewy mObywatel” nie opisują jednego rodzaju rozwiązania. Mogą oznaczać program imitujący państwową aplikację, generator zmyślonych danych, przerobiony zrzut ekranu albo jedynie graficzną makietę. Wspólną cechą jest naśladowanie wyglądu oficjalnej usługi.

Taka imitacja nie jest dokumentem i nie ma mocy prawnej. Jej wykorzystanie, zależnie od okoliczności, może służyć wprowadzeniu innej osoby w błąd, oszustwu lub uzyskaniu korzyści. O ocenie konkretnego przypadku decyduje więc nie tylko wygląd ekranu, lecz także sposób i cel jego użycia.

Ryzyko dotyczy znacznie szerszej grupy niż sprzedawcy energetyków. Z podobnymi próbami mogą spotkać się pracownicy recepcji, kurierzy, organizatorzy wydarzeń, właściciele lokali, urzędnicy i służby, a także osoby zawierające prywatne transakcje. Fałszywe dane mogą służyć podszywaniu się pod kogoś, omijaniu zabezpieczeń oraz wyłudzaniu produktów lub usług. Niepełnoletni mogą wykorzystywać takie imitacje również przy próbach zakupu alkoholu czy wyrobów tytoniowych.

Co powinno wzbudzić ostrożność podczas sprawdzania danych?

Sygnałem ostrzegawczym jest pokazywanie wyłącznie nieruchomej grafiki, nietypowe zachowanie interfejsu albo brak możliwości sprawdzenia dokumentu sposobem przewidzianym w oficjalnej usłudze. Uwagę powinny zwrócić także dane niepasujące do wyglądu okazującej je osoby, unikanie dodatkowej weryfikacji oraz ponaglanie do zakończenia transakcji.

Żaden z takich sygnałów nie powinien być zastępowany oceną, czy ekran wygląda „wystarczająco wiarygodnie”. Autentyczność dokumentu należy potwierdzać metodą właściwą dla oficjalnej usługi, a nie na podstawie samego obrazu. Ma to znaczenie zarówno przy ustalaniu wieku klienta, jak i wtedy, gdy od potwierdzenia tożsamości zależy wydanie towaru, wykonanie usługi lub przekazanie danych. Weryfikacja przed zakończeniem takiej czynności może zapobiec skutkom oszustwa.

Źródło: Komenda Powiatowa Policji w Iławie – Portal polskiej Policji